Γιατί χρειαζόμαστε την κοινωνική καινοτομία;

Η κοινωνική καινοτομία είναι αναγκαία όταν οι υπάρχουσες λύσεις δεν δίνουν επαρκή απάντηση σε ένα κοινωνικό πρόβλημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αρκεί απλώς να λειτουργούν αποδοτικότερα τα διαθέσιμα μέσα· χρειάζεται ένας νέος τρόπος προσέγγισης, συνεργασία και ενσωμάτωση της εμπειρίας της θιγόμενης κοινότητας.

1. Όταν οι συνηθισμένες απαντήσεις δεν αρκούν πλέον

Πολλά κοινωνικά προβλήματα είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν, επειδή έχουν πολλαπλά αίτια: θεσμικές δυσλειτουργίες, έλλειψη πόρων, έλλειμμα εμπιστοσύνης ή ο αποκλεισμός από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων μπορούν να συνυπάρχουν ταυτόχρονα.

Σύμφωνα με τη συνήθη αναπτυξιακή προσέγγιση, ένας εξωτερικός φορέας εντοπίζει το πρόβλημα, σχεδιάζει μια λύση και στη συνέχεια την εφαρμόζει. Ωστόσο, αυτό συχνά αποδεικνύεται ανεπαρκές, όταν η παρέμβαση δεν λαμβάνει υπόψη το τοπικό πλαίσιο ή δεν στηρίζεται στη γνώση της ίδιας της κοινότητας.

2. Τα κοινωνικά προβλήματα εξαρτώνται από το πλαίσιο

Η ίδια λύση δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο παντού. Η μεταφορά ενός επιτυχημένου προγράμματος σε άλλο τόπο απαιτεί να ληφθούν υπόψη οι τοπικές ανάγκες, οι σχέσεις, οι θεσμικές προϋποθέσεις και οι κοινοτικοί πόροι.

Η κοινωνική καινοτομία δεν είναι αντιγραφή έτοιμων συνταγών. Είναι πολύ περισσότερο μια διαδικασία μάθησης και προσαρμογής, στην οποία ο ακριβής προσδιορισμός του προβλήματος είναι εξίσου σημαντικός με την ίδια τη λύση.

3. Απαιτεί τη γνώση πολλών φορέων

Για την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων σπάνια αρκεί η γνώση ενός μόνο θεσμού. Ο δήμος, η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, ο ειδικός, η επιχείρηση και ο κάτοικος της περιοχής φέρνουν ο καθένας διαφορετική οπτική. Αν αυτές οι οπτικές δεν συναντηθούν, η λύση παραμένει μονόπλευρη.

Εδώ η συνεργασία δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο, αλλά θεμελιώδης προϋπόθεση. Η κοινωνική καινοτομία μπορεί να προκύψει εκεί όπου οι φορείς ερμηνεύουν από κοινού το πρόβλημα, μοιράζονται τη γνώση τους και δοκιμάζουν νέους τρόπους λειτουργίας.

4. Οι θιγόμενοι δεν είναι απλώς ομάδες-στόχοι

Οι θιγόμενοι από τα κοινωνικά προβλήματα δεν είναι παθητικοί δικαιούχοι. Χωρίς την εμπειρία, την τοπική τους γνώση και την καθημερινή τους γνώση, πολλές αναπτυξιακές προσπάθειες κατανοούν μόνο εν μέρει την κατάσταση στην οποία θέλουν να δώσουν απάντηση.

Όταν οι θιγόμενοι συμμετέχουν στον προσδιορισμό του προβλήματος, στη διαμόρφωση των λύσεων και στην ανατροφοδότηση, είναι πιο πιθανό να προκύψει μια λειτουργική και αποδεκτή λύση.

5. Δεν είναι κάθε ανάπτυξη κοινωνική καινοτομία

Είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση μεταξύ ανάπτυξης και κοινωνικής καινοτομίας. Μια νέα υπηρεσία, ένα πρόγραμμα ή ένα εργαλείο δεν αποτελεί από μόνο του κοινωνική καινοτομία.

Γίνεται τέτοια όταν συνδέει τους φορείς με νέο τρόπο, ανταποκρίνεται σε μια πραγματική κοινωνική ανάγκη και εκκινεί μια αλλαγή στη λειτουργία της κοινότητας, στη συνεργασία ή στην αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Πολλές κοινωνικές προκλήσεις δεν μπορούν να λυθούν αποκλειστικά με τις υπάρχουσες θεσμικές ρουτίνες. Οι νέες απαντήσεις απαιτούν τοπική γνώση, κοινή μάθηση και λύσεις που διαμορφώνονται από κοινού με τους θιγόμενους, αντί να έρχονται απλώς από έξω.