Βιώσιμη μετακίνηση και TOD

Ένα άλλο χαρακτηριστικό της συμπαγούς πόλης είναι ένα αποδοτικό, βιώσιμο σύστημα μετακίνησης. Στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο με τρόπο που τα πιο βιώσιμα μέσα να προσφέρουν μια πραγματική, ανταγωνιστική εναλλακτική.

1.Τι είναι το TOD;

Η ανάπτυξη προσανατολισμένη στις μετακινήσεις (TOD – transit-oriented development) οργανώνει την αστική ανάπτυξη γύρω από τις δημόσιες συγκοινωνίες, υποστηρίζοντας ένα οδικό δίκτυο φιλικό προς τους πεζούς και τους ποδηλάτες, τη μικτή, πυκνή δόμηση και τη διατήρηση των χώρων πρασίνου. Το TOD ενδείκνυται κυρίως σε δομημένες περιοχές όπου υφιστάμενα συστήματα δημόσιων συγκοινωνιών υψηλής χωρητικότητας μπορούν να εξασφαλίσουν αποδοτική καθημερινή κινητικότητα. Η αναπτυξιακή πολιτική είναι επιτυχημένη όταν στον καταμερισμό μεταξύ των τρόπων μετακίνησης (modal split) αυξάνεται το μερίδιο των βιώσιμων τρόπων (δημόσιες συγκοινωνίες, ποδηλασία, μικροκινητικότητα, πεζή μετακίνηση).

2.Τρία είδη δικτύου

Τα δίκτυα μετακίνησης έχουν τρεις βασικές δομές: την κεντρικοποιημένη (κάθε σημείο συνδέεται με ένα μοναδικό κέντρο), την αποκεντρωμένη (τα σημεία συνδέονται μέσω τοπικών κόμβων) και την κατανεμημένη (κάθε σημείο συνδέεται και με τους γείτονές του). Τη συμπαγότητα την ευνοεί περισσότερο η κατανεμημένη δομή, καθώς ενισχύει τις γειτονικές συνδέσεις και δημιουργεί τη μικρότερη εξάρτηση από οποιοδήποτε κέντρο.

3.Η πυραμίδα μετακινήσεων

Η πυραμίδα μετακινήσεων δείχνει τη σειρά των μέσων ως προς τη βιωσιμότητα: στην κορυφή το περπάτημα, έπειτα το ποδήλατο και η μικροκινητικότητα, οι δημόσιες συγκοινωνίες, το carsharing και το carpooling, και τέλος η ιδιωτική χρήση αυτοκινήτου. Η συμπαγής πόλη δίνει προτεραιότητα στα ανώτερα επίπεδα της πυραμίδας. Σύμφωνα με τον Jan Gehl, η δομημένη υποδομή διαμορφώνει τις συνήθειες: αν ο αστικός χώρος ευνοεί τη χρήση του αυτοκινήτου, τα αυτοκίνητα γεμίζουν τη διαθέσιμη επιφάνεια — και το αντίστροφο ισχύει εξίσου. Στο Όσλο, για παράδειγμα, το 1998 ο διπλασιασμός των θέσεων στη γειτονιά του λιμανιού διπλασίασε τον αριθμό όσων παρέμεναν εκεί, ενώ στην Κοπεγχάγη η κατασκευή ασφαλών ποδηλατοδρόμων διπλασίασε την ποδηλατική κίνηση μέσα σε δέκα χρόνια.

4.Πλαίσιο σχεδιασμού και οικονομικό όφελος

Το κατευθυντήριο πλαίσιο για τον σχεδιασμό κινητικότητας των ευρωπαϊκών πόλεων είναι το SUMP (σχέδιο βιώσιμης αστικής κινητικότητας), στις βασικές αρχές του οποίου περιλαμβάνονται η σκέψη σε επίπεδο λειτουργικής αστικής περιοχής, η συμμετοχή των κατοίκων, το μακροπρόθεσμο όραμα και η ολοκληρωμένη ανάπτυξη όλων των μέσων μετακίνησης. Το πιο πρόσφατο τέτοιο σχέδιο της Βουδαπέστης είναι το Σχέδιο Κινητικότητας της Βουδαπέστης, εξέλιξη του Σχεδίου Balázs Mór, το οποίο ορίζει τη συμπαγή αστική μορφή ως αρχή προς εφαρμογή. Το οικονομικό όφελος της προτεραιότητας στους βιώσιμους τρόπους μετακίνησης είναι επίσης μετρήσιμο. Ορισμένες βρετανικές μελέτες περίπτωσης δείχνουν ότι η βελτίωση της εμπειρίας των πεζών αύξησε την πεζή κίνηση κατά 25–35% και αισθητά και τις δαπάνες στη γύρω περιοχή.