Πολύπλοκη συστημική αλλαγή

Οι Westley και Antadze (2010) ερμηνεύουν την κοινωνική καινοτομία μέσα από τη δυναμική των πολύπλοκων προσαρμοστικών συστημάτων: με τα εργαλεία της επιστήμης των συστημάτων και της κοινωνικής θεωρίας περιγράφουν πώς μια νέα λύση μπορεί, μακροπρόθεσμα, να γίνει καταλύτης μιας αλλαγής σε επίπεδο συστήματος.

1. Η κοινωνική καινοτομία ως πολύπλοκο προσαρμοστικό σύστημα

Αφετηρία της προσέγγισης είναι ότι η κοινωνική καινοτομία δεν είναι γραμμική, αλλά αναδυόμενη διαδικασία. Μια νέα λύση — για παράδειγμα ένα τοπικό κοινοτικό πείραμα — δεν δρα από μόνη της, σε ένα και μόνο βήμα, αλλά μέσα από τη δυναμική του συστήματος. Με τον χρόνο, οι πρωτοβουλίες και τα πειράματα μικρής κλίμακας μετασχηματίζουν τις κοινωνικές δομές μέσω της αυτο-οργάνωσης και των βρόχων ανατροφοδότησης.

Για τον σκοπό αυτό οι συγγραφείς αντλούν έννοιες από την επιστήμη των συστημάτων και την κοινωνική θεωρία. Σε αυτό το πλαίσιο, η αλλαγή δεν μπορεί να σχεδιαστεί ευθύγραμμα: αναδύεται από τον τρόπο με τον οποίο οι πολλές μικρές πρωτοβουλίες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

2. Scaling out και scaling deep

Οι Westley και Antadze περιγράφουν ένα από τα βασικά φαινόμενα της διαδικασίας ως «scaling deep». Η ποσοτική εξάπλωση των καινοτομιών (scaling out) — δηλαδή η εμφάνισή τους σε ολοένα και περισσότερα μέρη — δεν αρκεί· εξίσου σημαντική είναι η ποιοτική εδραίωσή τους. Αυτή η εδραίωση συντελείται στο επίπεδο των αξιών, των πεποιθήσεων και των θεσμικών πρακτικών.

Η ουσία της διάκρισης είναι ότι η πραγματική αλλαγή δεν εξαρτάται απλώς από μια εξάπλωση μετρήσιμη σε αριθμούς, αλλά από το πόσο βαθιά ριζώνει η νέα λύση στη σκέψη και τη λειτουργία της κοινότητας.

3. Πολυεπίπεδο δίκτυο σχέσεων και επίδραση σε επίπεδο συστήματος

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η πραγματική αλλαγή σε επίπεδο συστήματος απαιτεί ένα πολυεπίπεδο δίκτυο σχέσεων, που συνδέει τις ατομικές πρωτοβουλίες, την κοινοτική μάθηση και τη λήψη αποφάσεων σε πολιτικό-θεσμικό επίπεδο. Αυτή η οπτική επηρέασε σημαντικά και τις προσεγγίσεις της κοινωνικής καινοτομίας που βασίζονται στην ανθεκτικότητα.

Η προσέγγιση υιοθετήθηκε και από τις κατευθυντήριες γραμμές καινοτομίας του ΟΟΣΑ, της ΕΕ και του ΟΗΕ, ως μία από τις θεμελιώδεις αρχές του παραδείγματος της «systemic social innovation».