Τι είναι η συμπαγής πόλη;

Η «συμπαγής πόλη» είναι μία από τις πιο συχνά αναφερόμενες έννοιες της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης — και όμως δεν αποτελεί μια ενιαία, σαφώς οριοθετημένη συνταγή. Το άρθρο αυτό δείχνει από πού προέρχεται η ιδέα, πώς ορίζεται και ποια είναι τα τέσσερα χαρακτηριστικά γύρω από τα οποία περιστρέφονται τα επόμενα μέρη της σειράς.

1.Από πού προέρχεται η ιδέα;

Η συμπαγής πόλη είναι ένα από τα κορυφαία ρεύματα της βιώσιμης πολεοδομίας. Ο όρος έγινε ευρύτερα γνωστός από το βιβλίο «Compact City» των Dantzig και Saaty του 1973, αλλά οι ρίζες του φτάνουν πιο πίσω. Το κίνημα της κηπούπολης του Ebenezer Howard επιδίωκε να ενώσει τα πλεονεκτήματα της πόλης και της υπαίθρου. Ορισμένα στοιχεία της ιδέας, όπως η σημασία των χώρων πρασίνου και η ιδέα μιας ποικιλόμορφης κοινωνίας, μεταφέρθηκαν και στη συμπαγή πόλη, ενώ η προώθηση της δόμησης χαμηλής πυκνότητας με μονοκατοικίες ευνόησε ακριβώς την αστική εξάπλωση.

Η γειτονική μονάδα του Clarence Perry απεικόνιζε ένα οικιστικό περιβάλλον σε κλίμακα πεζού, εξοπλισμένο με θεσμούς, ενώ η αντίληψη της «Ville Radieuse» του Le Corbusier προέβλεπε τον συνδυασμό υψηλής πυκνότητας και ταχείας μαζικής μεταφοράς, ωστόσο και τα δύο μοντέλα δέχθηκαν σοβαρή κριτική. Η αντίληψη του Perry ενίσχυσε την εξάπλωση των πόλεων και δεν έδωσε έμφαση στις βιώσιμες μεταφορές, ενώ το μοντέλο του Le Corbusier επέτεινε τον κοινωνικό διαχωρισμό και εξάλειψε τον παραδοσιακό αστικό ιστό. Η Jane Jacobs είχε ήδη νωρίτερα ασκήσει κριτική στον μοντερνιστικό πολεοδομικό σχεδιασμό και υποστήριξε τις περιοχές μεικτής χρήσης, την υψηλή πυκνότητα, την κοινοτική συμμετοχή και την τοπική οικονομία. Από αυτές τις συζητήσεις αναδύθηκε η ιδέα της συμπαγούς πόλης, την οποία τόσο ο Χάρτης της Λειψίας της ΕΕ όσο και η πολιτική πράσινης ανάπτυξης του ΟΟΣΑ ενσωμάτωσαν ως εργαλείο της βιώσιμης ανάπτυξης.

2.Δεν υπάρχει μία μοναδική συνταγή

Τα στοιχεία της έννοιας δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν, διότι δεν υπάρχει μοντέλο που να μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε πόλη — οι στρατηγικές της συμπαγούς πόλης πρέπει πάντοτε να προσαρμόζονται στις τοπικές ιδιαιτερότητες. Οι Dantzig και Saaty ανέδειξαν τρία κύρια χαρακτηριστικά: μια πόλη υψηλής πυκνότητας, λιγότερο εξαρτημένη από το αυτοκίνητο και σαφώς οριοθετημένη από τις γειτονικές περιοχές· τη μεικτή χρήση γης και τον ποικίλο τρόπο ζωής· καθώς και την κοινωνική ισότητα και την καθημερινή αυτάρκεια.

Η Karolina Ogrodnik εξέτασε τους ορισμούς της συμπαγούς πόλης σε βιβλιογραφικές δημοσιεύσεις που γράφτηκαν μεταξύ 1996 και 2018· συνοψίζοντάς τους, προκύπτει η εικόνα ότι η συμπαγής πόλη διαθέτει συνήθως πυκνό, πολυλειτουργικό ιστό, δίνει προτεραιότητα στους βιώσιμους τρόπους μετακίνησης, ανανεώνει τις υποβαθμισμένες εσωτερικές περιοχές της πόλης και προστατεύει τους δημόσιους και ανοιχτούς της χώρους.

3.Τα τέσσερα επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά

Από τους ορισμούς προκύπτουν τέσσερα χαρακτηριστικά, τα οποία αποτελούν συγχρόνως και τα θέματα των επόμενων τεσσάρων άρθρων της σειράς: ο πυκνός, πολυλειτουργικός αστικός ιστός· το αποδοτικό, βιώσιμο σύστημα μεταφορών· η ανανέωση των υποβαθμισμένων εσωτερικών περιοχών· και η προστασία των δημόσιων χώρων. Μαζί συνθέτουν το πλαίσιο εντός του οποίου μπορεί να ερμηνευθεί η συμπάγεια μιας περιοχής — και στο οποίο ευθυγραμμίζεται και η διάγνωση της 18ης συνοικίας στο δεύτερο μπλοκ της σειράς.