Ισχυρές τοπικές κοινότητες και ταυτότητα

Η συμπαγότητα μιας συνοικίας δεν εξαρτάται μόνο από την πυκνότητα και την κυκλοφορία της. Για να οργανωθεί η τοπική ζωή πραγματικά εντός της συνοικίας, πρέπει και η οικονομία, η κοινότητα και η ταυτότητα να ριζώσουν επιτόπου. Αυτός ο γενικός στόχος ασχολείται με τη «μαλακή» πλευρά της συμπαγούς ανάπτυξης — με ό,τι δένει τους κατοίκους με τον τόπο τους.

1. Ενίσχυση της κοινοτικής χρήσης των δημόσιων χώρων

Σημαντικό μέρος των δημόσιων χώρων της συνοικίας είναι σήμερα μεταβατικός χώρος κυκλοφοριακού σκοπού, όχι οργανωτικό στοιχείο της αστικής ζωής. Η ενεργή χρήση φρενάρεται από την έλλειψη λειτουργιών ισογείου και από τους περιορισμούς της ποιότητας του δημόσιου χώρου, το γέμισμα όμως των χώρων δεν είναι μόνο ζήτημα δόμησης, αλλά και προγραμματισμού.

• Οργάνωση προγραμμάτων τοπικής ιστορίας και πολιτισμού. Στόχος είναι να γίνουν πιο ορατά στους δημόσιους χώρους τα περιεχόμενα τοπικής ιστορίας και πολιτισμού: μέσω πολιτιστικών φεστιβάλ της συνοικίας, περιπάτων τοπικής ιστορίας, προσωρινών πολιτιστικών εγκαταστάσεων, τόπων μνήμης και προγραμμάτων που επεξεργάζονται τοπικές ιστορικές αφηγήσεις. Αυτά δεν έχουν κατά κύριο λόγο τουριστικό σκοπό, αλλά ενισχύουν τον εσωτερικό δεσμό του πληθυσμού.
• Οργάνωση κοινοτικών προγραμμάτων στους δημόσιους χώρους. Τακτικά κοινοτικά προγράμματα — εκδηλώσεις στην πλατεία της αγοράς, υπαίθριες προβολές, αθλητικές εκδηλώσεις, παιδικά προγράμματα και εποχικά φεστιβάλ — μπορούν να ζωντανέψουν τους χώρους. Κατάλληλοι χώροι είναι η πλατεία Kossuth Lajos, ο περίπατος Kondor Béla, η πλατεία Piac και η πλατεία Szarvas csárda, αλλά μπορεί να χρησιμεύσει γι' αυτό ακόμη και το προσωρινό άνοιγμα δρόμων (για παράδειγμα η οδός Thököly ή η οδός Baross). Τα προγράμματα είναι τα ισχυρότερα σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις τακτικού αστικού σχεδιασμού: τότε η εκδήλωση στον δημόσιο χώρο και ο φυσικός μετασχηματισμός του χώρου αλληλοενισχύονται, ενώ ταυτόχρονα φέρνουν και στους τοπικούς επιχειρηματίες κίνηση και ορατότητα.

2. Ανάπτυξη της τοπικής ταυτότητας

Η αποδοχή των συμπαγών αναπτύξεων εξαρτάται από το αν ο πληθυσμός αισθάνεται τη συνοικία — και τις αλλαγές που συντελούνται σε αυτήν — ως δική του.

• Εκστρατείες ενθάρρυνσης της τοπικής αγοράς. Μια ιδιαιτερότητα της εμπορικής δομής της 18ης συνοικίας είναι ότι στις γύρω περιοχές βρίσκονται αρκετά εμπορικά κέντρα μεγάλης επιφάνειας. Αυτά ασκούν σημαντικό φαινόμενο απορρόφησης στον πληθυσμό της συνοικίας: ένα μέρος των καθημερινών αγορών δεν γίνεται επιτόπου, γεγονός που αυξάνει την ατομική χρήση αυτοκινήτου και αποδυναμώνει την τοπική οικονομία. Στόχος αυτής της κατεύθυνσης παρέμβασης είναι συνειδητές εκστρατείες επικοινωνίας και προγράμματα κινήτρων να προσανατολίσουν τον πληθυσμό προς την αγορά εντός της συνοικίας. Εδώ μπορούν να ενταχθούν τα προγράμματα επιβράβευσης, η ανάπτυξη της Κάρτας Πόλης, δράσεις προβολής των τοπικών επιχειρήσεων, καθώς και εκδηλώσεις συνδεδεμένες με τις αγορές της συνοικίας.
• Υλοποίηση διαδικασιών συμμετοχικού σχεδιασμού. Η συμπαγής αστική ανάπτυξη αναπόφευκτα επηρεάζει τις συνθήκες διαβίωσης και το περιβάλλον κατοικίας του πληθυσμού, γι' αυτό η πύκνωση και η κυκλοφοριακή αναδιοργάνωση μπορούν να προκαλέσουν αντίσταση, την οποία γνωρίζουμε ως φαινόμενο NIMBY. Η απάντηση δεν είναι η παράκαμψη του πληθυσμού, αλλά η ουσιαστική εμπλοκή του: οι τοπικοί κάτοικοι να εμφανίζονται όχι απλώς ως σχολιαστές, αλλά ως ενεργοί συμμετέχοντες στη διαδικασία σχεδιασμού. Στην εργαλειοθήκη ανήκουν τα εργαστήρια σχεδιασμού, τα φόρουμ κατοίκων, οι πλατφόρμες διαβούλευσης, καθώς και οι περίπατοι και οι έρευνες χρήσης του χώρου που εμπλέκουν τις τοπικές κοινότητες. Η συμμετοχή αυξάνει όχι μόνο την αποδοχή, αλλά και την ποιότητα των αποφάσεων, καθώς η τοπική γνώση ενσωματώνεται στις αναπτύξεις.
• Οικοδόμηση ταυτότητας συνοικίας και γειτονιάς. Η ταυτότητα της 18ης συνοικίας αποτελείται από πολλά στρώματα. Το Pestszentlőrinc και το Pestszentimre υπήρξαν ως δύο χωριστοί οικισμοί και ακόμη και σήμερα έχουν αισθητά διαφορετικό χαρακτήρα. Οι οικιστικές συγκροτήσεις συγκροτούν δικές τους μικροκοινότητες, ενώ ο χαρακτήρας κηπούπολης είναι ταυτοτικός παράγοντας, τον οποίο ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού αγαπά. Η συνειδητή οικοδόμηση ταυτότητας κινείται ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα:
  • Ενίσχυση της αυτοταυτότητας για το σύνολο της συνοικίας: κοινό όνομα, κοινές πολιτισμικές αναφορές, μάρκα της συνοικίας.
  • Αναγνώριση και ανάδειξη του ιδιαίτερου χαρακτήρα των αστικών περιοχών και των γειτονιών: στοιχεία ταυτότητας σε επίπεδο γειτονιάς, πινακίδες τοπικής ιστορίας, χάρτης της συνοικίας και στοχευμένες εκστρατείες επικοινωνίας.

Από τη σκοπιά της αποδοχής των συμπαγών αναπτύξεων, αυτό είναι το πιο ευαίσθητο σημείο. Είναι καίριο οι αλλαγές να εμφανίζονται όχι ως άρνηση του χαρακτήρα της συνοικίας, αλλά ως περαιτέρω ανάπτυξη της υπάρχουσας ταυτότητας.

Με αυτό το άρθρο ολοκληρώθηκε η διαδρομή των 18 μερών: από τις έννοιες, μέσω της διάγνωσης της 18ης συνοικίας, έως τις συγκεκριμένες προτάσεις. Στο τέλος, η συμπαγής πόλη δεν είναι συνταγή, αλλά κατεύθυνση — και το πιο προσωπικό στρώμα αυτής της κατεύθυνσης είναι η κοινότητα και η ταυτότητα.